Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


17 januari

Wapen van de ZAR

Zuid-Afrikaansche Republiek

De Zuid-Afrikaansche Republiek of ZAR, informeel bekend als Transvaal, was een onafhankelijk land dat tegenwoordig onderdeel is van Zuid-Afrika. Het werd in de tweede helft van de 19e eeuw geregeerd door de Boeren, Nederlandstalige afstammelingen van blanke kolonisten.

De republiek werd op 17 januari 1852 opgericht door de Voortrekkers, die tijdens de Grote Trek de Britse Kaapkolonie hadden verlaten om een eigen thuisland te stichten. Aanvankelijk was er weinig internationale belangstelling voor het geïsoleerde en onrustige land, maar dit veranderde na de Eerste Boerenoorlog (1880-1881) en de ontdekking van goud bij Johannesburg (1886). De ZAR werd na de Tweede Boerenoorlog (1899-1902) ingelijfd door het Verenigd Koninkrijk. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
16 januari

Het originele telegram

Zimmermanntelegram

Het Zimmermanntelegram was een telegram dat op 16 januari 1917 door de Duitse minister van buitenlandse zaken Arthur Zimmermann naar de ambassadeur in Mexico werd gestuurd, met het verzoek om Mexico over te halen deel te nemen aan de Eerste Wereldoorlog aan de kant van Duitsland. Het telegram werd door de Britse geheime dienst onderschept, ontcijferd en doorgespeeld aan de Amerikaanse regering. Dit telegram was de directe aanleiding voor de deelname van de Verenigde Staten aan de oorlog. Er bestond al irritatie binnen de Verenigde Staten over de onbeperkte duikbotenoorlog die ook hun handelsvloot trof; het Zimmermanntelegram was de spreekwoordelijke druppel die de emmer deed overlopen. (Lees verder)

18 januari

Jacques Brel, 1962

Jacques Brel

(Schaarbeek, 8 april 1929Bobigny, 9 oktober 1978) was een Belgische zanger, componist en tekstschrijver die in de vroege jaren zestig uitgroeide tot een internationale beroemdheid. Na zijn afscheid van het podium in 1967 was hij enige tijd actief als filmacteur en -regisseur. Tijdens het belangrijkste deel van zijn carrière werkte hij intensief samen met de componisten François Rauber en Gérard Jouannest. (Lees verder)

15 januari

Reconstructie van de mummie

Ötzi

(Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is de naam die is gegeven aan de ijsmummie van een man uit de Kopertijd. Twee Duitse amateurbergbeklimmers vonden hem op 19 september 1991 in de Italiaanse Ötztaler Alpen. Hij is de oudste menselijke mummie die in Europa is gevonden. Bestudering van Ötzi, in het bijzonder zijn voeding, kleding, uitrusting en bewapening, heeft kennis opgeleverd over het leven in de nieuwe steentijd, 5300 jaar geleden. Vooral de koperen bijl die hij bij zich droeg is opmerkelijk. (Lees verder)

19 januari

Graham Nash

Graham Nash

Graham William Nash (Blackpool, 2 februari 1942) is een Engels zanger en songwriter. Hij was begin jaren zestig de zanger van The Hollies, bekend om hun driestemmige harmonie en eenvoudige popliedjes. Aan het eind van de jaren zestig vormde Nash met David Crosby van The Byrds en Stephen Stills van Buffalo Springfield de supergroep Crosby, Stills & Nash. Kort voor hun optreden op het Woodstock-festival sloot Neil Young zich bij hen aan, waardoor de bandnaam veranderde in Crosby, Stills, Nash & Young (CSNY). Nash schreef betrekkelijk eenvoudige popliedjes die bij een groot publiek aansloegen. Zo schreef hij voor CSN en CSNY de hits "Marrakesh Express", "Teach your children" en "Just a song before I go". Crosby en Nash vormen sinds de jaren zeventig een duo. In oktober 2010 werd Nash onderscheiden met de benoeming tot Officier in de Orde van het Britse Rijk voor zijn muziek en liefdadigheidswerk. (Lees verder)

14 januari

Félicette

Félicette

Félicette (bijnaam: Astro-kat) (sterfdatum januari 1964) was de eerste kat die een ruimtereis maakte. Zij maakte deel uit van het Franse ruimtevaartprogramma en is tot op vandaag de enige kat die in de ruimte verbleef en dit overleefde. Haar verblijf in de ruimte duurde 15 minuten. Het doel van haar ruimtereis was het verkrijgen van meer wetenschappelijke kennis over de effecten van gewichtsloosheid. Het idee was dat als een dier een ruimtereis kan overleven, mensen dat ook kunnen.(Lees verder)

20 januari

Afbeelding van heksenverbranding uit de Heksenhamer

Heksenprocessen te Asten

De reeks van heksenprocessen in Asten die rond 1595 gevoerd werd, vormde een onderdeel van een grotere reeks processen in de Peel en de Meierij van 's-Hertogenbosch. Op twee na bleven alle beschuldigden drijven bij de waterproef en bekenden geslachtelijke gemeenschap met de duivel te hebben gehad. In totaal werden zeker 19 mensen geëxecuteerd.

In 1592 had koning Filips II van Spanje een waarschuwing doen uitgaan wegens toegenomen hekserij en de kerkelijke en wereldlijke overheden opgeroepen om de toverij uit te roeien. Ook moesten zij niet meer wachten op aanklachten vanuit het volk, maar zelf actief zoeken naar verdachte personen. Dit advies werd door de autoriteiten opgevolgd, waarbij beschuldigden onder marteling gedwongen werden om de namen van andere heksen te noemen. Hierdoor ontstond een keten van processen. (Lees verder)

13 januari

Lambic

Lambiek

Lambiek (ook lambik of lambic) is een streekbier uit de Zennevallei, waarin ook Brussel is gelegen, en vooral uit het Pajottenland ten zuidwesten van Brussel. Het wordt nu echter ook door enkele brouwerijen buiten deze streek gebrouwen, namelijk in West-Vlaanderen.

Kenmerkend voor lambiek is dat het door spontane gisting met wilde gisten uit de buitenlucht ontstaat. Het wordt met gemoute gerst, ongemoute tarwe en veel oude hop gebrouwen en het gist in eikenhouten vaten. De naam lambiek is ofwel een verbastering van de naam van de gemeente Lembeek ofwel afkomstig van de gelijkenis van de brouwketel met de alambiek van jeneverstokers. (Lees verder)

21 januari

Jheronimus Bosch

Jheronimus Bosch

Jheronimus Bosch ('s-Hertogenbosch, circa 1450 – aldaar begraven, 9 augustus 1516), postuum ook Hiëronymus Bosch genoemd, was een Zuid-Nederlands kunstschilder behorend tot de Noordelijke renaissance. Hij ging de geschiedenis in als ‘den duvelmakere’ (de schepper van duivels) en als schilder van satirische voorstellingen, maar hij is vooral van betekenis als vernieuwer van de bestaande beeldtraditie. Hij gaf op vindingrijke wijze invulling aan bestaande motieven en bedacht een reeks van nieuwe composities. Het gevolg hiervan is dat de precieze betekenis van een deel van zijn werk vandaag de dag onbekend is. Hoewel hij al tijdens zijn leven een beroemd schilder was, en hij zelfs opdrachten van het hertogelijk hof in Brussel kreeg, is er vrij weinig over hem bekend. (Lees verder)

12 januari

Zeekomkommer

Zeekomkommers

Zeekomkommers (Holothuroidea) zijn ondanks de naam een klasse van ongewervelde dieren uit de stam van de stekelhuidigen (Echinodermata). De meeste soorten hebben een vrij uniforme worstvormige lichaamsbouw. Er zijn ook soorten met een sliertige of juist een bolle lichaamsvorm.

Zeekomkommers zijn net als alle andere stekelhuidigen uitgesproken zeedieren; ze kunnen niet overleven in zoet water of op het land. De verschillende soorten komen voor van de getijdenzone tot in de diepzee. De meeste soorten leven op de bodem, waar ze zich kruipend voortbewegen, ook zijn er strikt gravende soorten bekend en enkele soorten zijn zelfs goede zwemmers. (Lees verder)

22 januari

Frits Philips voor het Evoluon in 1971

Frits Philips

Frederik Jacques (Frits) Philips (Eindhoven, 16 april 1905 – aldaar, 5 december 2005) was een Nederlands industrieel. Hij was de vierde bestuursvoorzitter van het elektronicaconcern Philips.

In 1935 werd hij onderdirecteur en lid van de directie. Toen gedurende de Tweede Wereldoorlog de top van het concern naar het buitenland uitweek, bleef Frits Philips in Nederland. Van mei tot september 1943 was hij opgesloten in het concentratiekamp Vught. Hij slaagde erin een deel van zijn Joodse personeel te behoeden voor deportatie en werd hiervoor door Yad Vashem onderscheiden als Rechtvaardige onder de Volkeren. In 1961 volgde hij Frans Otten op als president van het concern, en in 1971 werd hij opgevolgd door Henk van Riemsdijk. (Lees verder)

11 januari

MRI-scan

MRI-scanner

Een MRI-scanner is een medisch apparaat voor beeldvorming van het binnenste van het lichaam zonder dat dit daarvoor hoeft te worden geopend. De afkorting komt van "magnetic resonance imaging"; magnetische resonantie-beeldvorming. Het apparaat werd in de jaren 70 uitgevonden door de Amerikaanse biofysicus Raymond Damadian. Tegen 1977 kon hij een eerste (enorm groot) prototype laten zien. Vanaf toen ging de ontwikkeling snel en ieder jaar worden er verbeteringen in de beeldvorming en verwerking aangebracht. (Lees verder)

23 januari

Édouard Manet in 1874

Édouard Manet

Édouard Manet (Parijs, 23 januari 1832 – aldaar, 30 april 1883) was een 19e-eeuws Frans kunstschilder en een sleutelfiguur in de overgang van het realisme naar het impressionisme. Zijn vroege meesterwerken, zoals Le déjeuner sur l'herbe en Olympia, waren controversieel en inspireerden een generatie jonge impressionistische schilders. Manet kwam uit een Parijs bourgeois milieu. Zijn vader, Auguste, was rechter en zijn moeder, Eugénie-Desirée Fournier, was de peetdochter van een Zweedse prins. Manet, die erg op zijn ouders gesteld was, schijnt een gelukkige jeugd gehad te hebben. (Lees verder)

10 januari

Priemgetal

Een priemgetal is een natuurlijk getal groter dan 1 dat slechts restloos deelbaar is door 1 en door zichzelf. Het kleinste priemgetal is dus 2, want het heeft alleen 1 en 2 als delers. Het volgende is 3, met alleen de delers 1 en 3. Het getal 4 is geen priemgetal, het heeft naast 1 en 4 ook 2 als deler. Een getal dat groter dan 1 is en geen priemgetal, heet een samengesteld getal. Priemgetallen vormen een belangrijk onderwerp in het deelgebied van de wiskunde, dat getaltheorie genoemd wordt. Door de afspraak dat priemgetallen groter dan 1 moeten zijn (waardoor 1 zelf dus uitgesloten wordt), kan onder andere de hoofdstelling van de rekenkunde eenvoudiger geformuleerd worden.

De eerste 30 priemgetallen zijn 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97, 101, 103, 107, 109 en 113. (Lees verder)

24 januari

Replica van de buste in het Mauritshuis

Buste van Johan Maurits

De 'buste van Johan Maurits' is een borstbeeld van Johan Maurits van Nassau-Siegen uit 1664, gemaakt door de Nederlandse beeldhouwer Bartholomeus Eggers.

Het marmeren beeld is gemaakt voor de toenmalige overtuin van het Mauritshuis in Den Haag en bevond zich aan het einde van de zichtas van de tuin. Eggers had gedurende zijn tijd in Den Haag een atelier aan het Mauritshuis waar hij ook het praalgraf van Jacob van Wassenaer Obdam voor de Grote Kerk maakte. Het beeld toont Johan Maurits in legerkostuum met zichtbaar de onderscheidingen van de Olifantsorde en het Johannieterkruis. De schouders van het harnas worden geflankeerd met krijgsolifanten. Zijn rechterhand houdt hij op de borst als teken van eer, zijn linkerhand rust op een schild. (Lees verder)

9 januari

Portret van Adele Bloch-Bauer

Gustav Klimt

Gustav Klimt (Baumgarten, 14 juli 1862Wenen, 6 februari 1918) was een Oostenrijkse symbolistische schilder, muralist en tekenaar. Hij geldt als het prominentste lid van de Wiener Secession, waarvan hij ook enige tijd voorzitter was. Kenmerkend voor zijn latere werken, waarmee hij het meest bekend werd, is het decoratieve ornamentalisme (waarbij hij vaak ook werkte met bladgoud) en de suggestief-erotische symboliek. Hij maakte vooral naam met zijn vrouwportretten en allegorische werken, maar schilderde ook een groot aantal landschappen. Klimts kunst ontstond tijdens een artistieke bloeiperiode in het Wenen van het belle époque en wordt vaak geassocieerd met de jugendstilbeweging en de art-nouveau. Zijn oeuvre wordt wel beschouwd als exemplarisch voor het toenmalige spanningsveld tussen behoudzucht en drang tot vooruitgang. (Lees verder)

25 januari

Carlo Stevens in 1950

Carlo Stevens

Carolus Augustinus (Karel) Stevens (Helmond, 10 april 1904 – aldaar, 16 december 1975), artiestennaam Carlo Stevens, was een Nederlandse dompteur. Hij werd onder meer bekend vanwege zijn werk voor de film Quo Vadis.

Als oudste zoon van een slager en worstenmaker was Stevens voorbestemd om de zaak van zijn vader over te nemen. Hij werd echter dompteur, en ging in de leer bij Circus Hagenbeck. In 1936 kocht hij twee leeuwen bij Diergaarde Blijdorp, dresseerde ze en ging met een aantal circussen langs diverse Europese steden. Op zondag 28 augustus 1938 was Stevens met Circus Friso en zijn leeuwen in Sittard. Een van de leeuwen ontsnapte en liep de Sint-Michielskerk in, waar op dat moment een mis gaande was. (Lees verder)

8 januari

Zelfportret van Lourens Alma Tadema (1896)

Lourens Alma Tadema

Lourens (Laurens) Alma Tadema (Dronrijp, 8 januari 1836 – Wiesbaden, 25 juni 1912) was een Nederlands-Brits kunstschilder, die werkte volgens de academische traditie. Hij was een van de meest gerenommeerde schilders van het laat 19e-eeuwse Groot-Brittannië.

Hoewel hij tijdens zijn leven werd bewonderd om zijn afbeeldingen van de klassieke oudheid, viel zijn werk na zijn dood volkomen in ongenade en werd vervolgens zo'n veertig jaar, niet toevallig net tijdens de hoogtijdagen van het modernisme, volstrekt genegeerd. Pas na 1960 nam de belangstelling voor zijn werk weer toe, in eerste instantie vanwege zijn belang voor de 19e-eeuwse Engelse kunst. De laatste 10 à 15 jaar worden in toenemende mate hoge prijzen voor zijn werken betaald. (Lees verder)

26 januari

Tegenwoordige verspreidingsgebied van de typologisch Nederlandse (in roodachtige tinten) en de Nederduitse dialecten (geel- en bruinachtig)

Nederduits

Nederduits is de verzamelnaam voor een aantal in het noorden van Duitsland en het noorden en oosten van Nederland gesproken West-Germaanse dialecten die niet hebben deelgenomen aan de tweede Germaanse klankverschuiving. Tot het Nederduits worden onder meer volgende (deel)dialecten gerekend: het Noord-Nedersaksisch (inclusief het Oost-Fries en Sleeswijk-Holsteins), het Westfaals, het Oostfaals en het Oost-Nederduits. In de dialecten zelf wordt het Nederduits Plattdüütsch of eenvoudig Platt genoemd.

De benaming Nederfrankisch wordt gebruikt voor een aantal ten westen van het Nederduitse taalgebied gesproken taalvariëteiten die in het algemeen als Nederlands of daarmee zeer verwant worden beschouwd. Door sommige Duitse taalkundigen werden vooral vroeger de Nederfrankische taalvariëteiten echter ook "Nederduits" genoemd. (Lees verder)

7 januari

Oosters-orthodoxe kerken

De oosters-orthodoxe kerk, ook wel orthodoxe kerk of Byzantijnse kerk genoemd, ziet zichzelf als voortzetting van de ene, heilige, katholieke en apostolische kerk. Deze kerken kwamen voort uit het Oosters Schisma (1054).

In tegenstelling tot wat het woord 'oosters' doet vermoeden, komen deze kerken wereldwijd voor. Alle kerken hebben een eigen hoofd; ze zijn doorgaans nationaal georganiseerd. Het morele leiderschap ligt niettemin bij de oecumenisch patriarch van Constantinopel.

(Lees verder)

27 januari

Auschwitz-Birkenau - de 'Poort des Doods'

Auschwitz

Auschwitz was een door nazi-Duitsland opgezet concentratie- en vernietigingskamp. Het kamp lag in Polen, bij de huidige Poolse stad Auschwitz (Poolse naam: Oświęcim).

De naam Auschwitz is synoniem geworden voor het geheel van werk-, concentratie- en vernietigingskampen die de nazi's in Midden-Europa voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben opgericht. Miljoenen mensen zijn in deze kampen om het leven gekomen. Op 27 januari 1945 trok het Rode Leger Auschwitz binnen. Daarom wordt op 27 januari de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust gehouden. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook