Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


14 november

Vlag van Neutraal Moresnet

Neutraal Moresnet

Neutraal Moresnet of kortweg Moresnet was een dwergstaatje dat bestond van 1816 tot 1920 en grensde aan het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden en Pruisen (Duitsland). Na 1830, toen België onafhankelijk was geworden van Nederland, grensde Moresnet aan België, Pruisen en op het vierlandenpunt de Vaalserberg ook aan Nederland. Moresnet ontstond doordat Pruisen en het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden tijdens het Congres van Wenen in 1815, na de val van Napoleon, niet tot een akkoord konden komen over de grens tussen hun gebieden. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
13 november

R.R.Ph. Bijlhout

Philomena Bijlhout (Paramaribo, 13 november 1957) heeft de kortste carrière als bewindspersoon op haar naam. Op 22 juli 2002 was de LPF-politica slechts enkele uren staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Zij decimeerde hiermeee het twintig jaar oude record van VVD'er Charl Schwietert die drie dagen bij Defensie deel heeft uitgemaakt van een kabinet. (Lees verder)

15 november

One World Trade Center, juli 2013

One World Trade Center

Het One World Trade Center (eerder bekend als Freedom Tower) in New York is met zijn hoogte van 541 meter het hoogste gebouw van het Amerikaanse continent. Het in Lower Manhattan gesitueerde kantoorgebouw maakt deel uit van het World Trade Center-complex en bevindt zich op de plaats waar zich tot 2001 onder meer de Twin Towers bevonden, die bij de aanslagen op 11 september geheel werden verwoest. De bouw van het One World Trade Center startte op 27 april 2006 en de opening vond plaats op 3 november 2014 met het intrekken van de grootste huurder, uitgever Condé Nast. Het gebouw is ontwikkeld door de Port Authority of New York and New Jersey en wordt beheerd door The Durst Organization. (Lees verder)

12 november

Het pekdruppelexperiment

Pekdruppelexperiment

Het pekdruppelexperiment is een langetermijnexperiment dat het vloeien van een stuk pek meet over vele jaren. Professor Thomas Parnell van de Universiteit van Queensland in Brisbane (Australië) startte in 1927 een experiment met pek, waarmee hij wilde aantonen dat sommige vaste stoffen bij nadere beschouwing vloeistoffen blijken te zijn. Zijn experiment loopt tot heden nog steeds en is opgenomen in het Guinness Book of Records als het langstlopende experiment ter wereld. (Lees verder)

16 november

De Venus vliegenvanger

Vleesetende planten

Vleesetende of carnivore planten zijn planten die naast voedingsstoffen uit de grond ook kleine dieren (meestal insecten of spinnen) vangen en verteren. Deze carnivoren hebben gemeen dat 1) de prooi wordt gelokt, 2) de prooi wordt vastgehouden en gedood, 3) de prooi zelfstandig wordt verteerd, en 4) de opgeloste voedingsstoffen door de plant worden opgenomen.

Men vindt ze meestal in gebieden met een stikstofarme bodem. De planten komen overal ter wereld voor, maar zijn tegenwoordig zeldzaam geworden door verminderde leefomgeving zoals moerassen en vennen. (Lees verder)

11 november

Sint-Maarten: viering met lampions

Sint-Maartensfeest

Het sint-maartensfeest wordt op 11 november, of soms de avond ervoor, gevierd in sommige streken van België, Nederland, Noord-Frankrijk, sommige Duitstalige gebieden, Hongarije en op Sint Maarten.

Het is de naamdag van Martinus van Tours en wordt ook wel Sint-Martinus, Sinter Merte of Sinte-Mette genoemd. De invulling die aan dit feest gegeven wordt verschilt van streek tot streek.

Over de ontstaansgeschiedenis van het feest wordt veel gespeculeerd. Vaak wordt verondersteld dat het feest teruggrijpt op een Germaans winterfeest, maar ook een zuiver kerkelijke oorsprong is mogelijk. Wel duidelijk is dat de ontwikkeling tot een algemeen, door alle gezindten gevierd, volksfeest tamelijk recent is. (Lees verder)

17 november

Joost van den Vondel, portret uit 1665

Joost van den Vondel

Joost van den Vondel (Keulen, 17 november 1587 – Amsterdam, 5 februari 1679) was een Nederlandse dichter en toneelschrijver wiens productie vele genres omvat, waaronder gelegenheidspoëzie, emblematiek, satires, hekeldichten, lofdichten en heldenepiek. Vondel geldt als de belangrijkste Nederlandse vertegenwoordiger van de barok. Aanvankelijk was hij een fel polemicus, maar werd rustiger nadat in de jaren 1632-1635 drie kinderen en zijn vrouw overleden. Omstreeks 1641 bekeerde hij zich tot het katholieke geloof. Door toedoen van zijn zoon was hij genoodzaakt nog op hoge leeftijd in 1658 een betrekking bij de Bank van Lening te aanvaarden. Zijn grootste betekenis ligt in zijn treurspelen, waarvan Gijsbrecht van Aemstel (1637) en Lucifer (1654) de bekendste zijn. Ook enkele van zijn kortere gedichten hebben blijvende bekendheid verworven, zoals 'Kinder-lyck', over de dood van zijn zoontje Constantijn, met de slotzin 'Eeuwigh gaat voor oogenblick'. (Lees verder)

10 november

Te annexeren gebieden volgens het Bakker Schut-plan

Annexatie van Duits grondgebied

Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog gingen in Nederland stemmen op tot annexatie van Duits grondgebied ter compensatie voor de geleden oorlogsschade. In oktober 1945 vroeg de Nederlandse staat van Duitsland een schadevergoeding van 25 miljard gulden, maar in februari van dat jaar was op de conferentie van Jalta reeds bepaald dat herstelbetalingen enkel werden gegeven in natura en niet in de vorm van liquide middelen. Er werden daarom plannen gemaakt voor gebiedsuitbreiding met het territorium van het voormalige Derde Duitse Rijk. Er was reeds bedacht welke Nederlandse namen de steden en gebieden in het te annexeren gebied moesten krijgen. (Lees verder)

18 november

Voorbeelden van nanomaterialen zoals fullereen ofwel Buckyballs gebaseerd op koolstofatomen.

Nanotechnologie

Nanotechnologie is de techniek die het mogelijk maakt om te werken met deeltjes in de orde van grootte van een nanometer, één miljardste meter. Dit is een schaal van grootte net boven die van atomen en moleculen. De term werd bekend door de publicatie van Eric Drexlers boek The Engines of Creation: The coming era of nanotechnology uit 1986. Het basisidee achter nanotechnologie is dat het mogelijk moet zijn, als de chemische samenstelling en het driedimensionale bouwplan van een stof bekend is, deze stof te maken door de juiste bouwstenen op de goede plaats samen te voegen. (Lees verder)

9 november

Uitbreidingen onder (I) Mohammed, (II) Aboe Bakr, (III) Omar, (IV) Oethman

Islamitisch kalifaat

Het islamitische kalifaat was een rijk dat gesticht werd door de profeet Mohammed, de grondvester van de islam, tussen 622 en 632. De kaliefen, de opvolgers van Mohammed, breidden het rijk daarna verder uit. Het kalifaat bestond in totaal negen eeuwen, werd een wereldrijk en strekte zich op zijn hoogtepunt uit tot Spanje in het westen en tot India in het oosten. (Lees verder)

19 november

Opgraving Anesmopilia Kreta

Archeologie

Archeologie of oudheidkunde is de wetenschap die resten van oude culturen opgraaft en bestudeert om het verleden van die culturen te reconstrueren. Belangwekkende resten zijn doorgaans door de mens vervaardigde gebruiksvoorwerpen, in die wetenschap artefacten genoemd. Daarbij worden niet alleen de voorwerpen zelf wetenschappelijk bestudeerd, maar ook de context waarin zij worden aangetroffen. (Lees verder)

8 november

Het drielandenpunt te Vaals

Drielandenpunt

Het Drielandenpunt bij de plaats Vaals is het punt waar de grenzen tussen België, Duitsland en Nederland elkaar treffen, gelegen bij de top van de Vaalserberg, in de meest zuidoostelijke punt van Nederland. Van 1839 tot 1919 was het Drielandenpunt een vierlandenpunt. Nederland, België en Pruisen (later Duitsland) grensden hier toen aan het ministaatje Neutraal Moresnet.

Ongeveer 50 meter ten noordnoordwesten van het drielandenpunt, op het hoogste punt van het Nederlandse vasteland, is sinds 1926 een symbolisch drielandenpunt aangelegd, bestaande uit drie verplaatste grenspalen. (Lees verder)

20 november

Monument ter ere van de vissers van Eureka

Eureka (Californië)

Eureka is de hoofdplaats van Humboldt County in de Amerikaanse staat Californië. Het is de grootste Amerikaanse stad ten noorden van San Francisco die vlak aan de Stille Oceaankust ligt. De havenstad is het regionale centrum van de Californische North Coast voor bestuurszaken, gezondheidszorg, handel en cultuur. Eureka is, deels dankzij zijn ligging aan de Humboldt Bay, de belangrijkste havenplaats tussen San Francisco en Coos Bay in de staat Oregon.

Bovendien functioneert de stad als het hoofdkwartier van enkele natuurgebieden in haar directe omgeving. Ze ligt namelijk centraal in de streek van de kustmammoetbomen. Het oude centrum van Eureka zelf, het Old Town Historic District met enkele honderden Victoriaanse huizen, is van groot architecturaal belang. Een van de beroemdste Victoriaanse huizen is het in Queen Anne-stijl opgetrokken Carson Mansion. (Lees verder)

7 november

Lise Meitner in 1946

Lise Meitner

Lise Meitner (Wenen, 7 november 1878 – Cambridge, 27 oktober 1968) was een Oostenrijks-Zweeds natuurkundige die belangrijk werk heeft verricht op het gebied van radioactiviteit en kernfysica. Ze wordt vaak genoemd als een van de schrijnende voorbeelden van een vrouw van wie de wetenschappelijke prestaties over het hoofd gezien werden voor een Nobelprijs.

Meitner werkte samen met Otto Hahn en zijn assistent Fritz Strassmann, die op 17 december 1938, een paar maanden na Meitners vlucht uit Duitsland, de kernsplijting ontdekten. In januari 1939 leverde Meitner samen met Otto Frisch de eerste natuurkundige theoretische verklaring van de kernsplijting. Haar collega Otto Hahn kreeg in 1944 de Nobelprijs voor Scheikunde voor hun ontdekking. Het element meitnerium is naar Meitner vernoemd. (Lees verder)

21 november

Paus Benedictus XV

Paus Benedictus XV

Benedictus XV, geboren als Giacomo Giambattista markies della Chiesa, (Genua, 21 november 1854 – Rome, 22 januari 1922) was paus van 1914 tot aan zijn dood. Hoewel hij zich tijdens zijn pontificaat inzette voor de totstandkoming van een snelle vredesoplossing tijdens de Eerste Wereldoorlog, wat hem de bijnaam de vredespaus opleverde, zou Benedictus XV daarin niet slagen ten gevolge van zijn beperkte invloed en de onwil van de gevestigde machten om het Vaticaan te betrekken in vredesbesprekingen. Wel slaagde Benedictus XV erin om de diplomatieke banden van Vaticaanstad met andere landen aanzienlijk te verbeteren, waaronder die met Frankrijk. Door de verkiezing van kardinaal Joseph Ratzinger tot paus Benedictus XVI in 2005 ontstond weer belangstelling voor het pontificaat van deze, enigszins in de vergetelheid geraakte, paus. (Lees verder)

6 november

Hiroo Onoda in 1944 of 1945.

Hiroo Onoda

Hiroo Onoda was een Japans militair die vooral bekend werd door het feit dat hij zich nog bijna dertig jaar na de Tweede Wereldoorlog in de jungle op het Filipijnse eiland Lubang ophield, daar hij weigerde te geloven dat de oorlog was beëindigd. In 1974 slaagde de Japanner Norio Suzuki erin Onoda na vier dagen zoeken te vinden en hem ervan te overtuigen dat de oorlog voorbij was. Onoda wilde zich echter pas overgeven als zijn commandant uit de Tweede Wereldoorlog, majoor Yoshimi Taniguchi, hem daartoe persoonlijk het bevel gaf. Suzuki keerde daarom met foto's van Onoda terug naar Japan, waarna de overheid Onoda's voormalige commandant opspoorde. Deze ging naar Lubang en gaf de tweede luitenant het bevel de wapens neer te leggen. In Japan werd Onoda onthaald als held. Het feit dat hij na de oorlog nog circa dertig Filipino's had gedood in vuurgevechten werd hem vergeven. (Lees verder)

22 november

Panorama Vrijthof

Maastricht

Maastricht (uitspraak: Geluidsfragment /masˈtrɪχt/ (info / uitleg)) (Limburgs: Mestreech /məsˈtʁeːç/) is een stad in het zuiden van Nederland. Het is de hoofdstad van de provincie Limburg en telt 121.773 inwoners (31 mei 2018).

De stad is gelegen aan de Maas. De herkomst van de naam Maastricht is waarschijnlijk terug te leiden tot de Latijnse naam Mosa Trajectum, "doorwaadbare plaats in de Maas", die echter pas vanuit de middeleeuwen bekend is. De aanduiding Traiectum of Triecht werd ook voor Utrecht gebruikt; vandaar de toevoeging van de naam van de rivier. In 1051 werd voor het eerst de naam Masetrieth genoteerd, wat uiteindelijk Maastricht werd. (Lees verder)

5 november

Het kasteel van Heidelberg, het paleis van de Paltsgraven

Paltsgraafschap aan de Rijn

Het Paltsgraafschap aan de Rijn, of kortweg de Palts, was een van de belangrijkste gebieden in het Heilige Roomse Rijk. De heerser van de Palts was een van de zeven keurvorsten van het Rijk, wat betekende dat hij een stem had bij de verkiezing van de Duitse koning. In de 16e eeuw bekeerden de Paltsgraven zich tot het calvinisme, en onder hun bescherming werd de Heidelbergse Catechismus geschreven. (Lees verder)

23 november

CPR

Reanimeren

Reanimeren is het kunstmatig overnemen van de ademhaling en de bloedsomloop wanneer er sprake is van een circulatiestilstand. Indien zowel de ademhaling als de circulatie weer op gang gebracht moet worden, spreekt men ook wel van 'cardiopulmonaire resuscitatie' (CPR).

Om te kunnen leven, is de constante aanvoer van zuurstofrijk bloed van levensbelang. Organen kunnen niet functioneren zonder zuurstof. De hersenen zijn het kwetsbaarst: na vier tot zes minuten zonder zuurstof raakt al een (groot) gedeelte zo beschadigd, dat normaal functioneren misschien niet meer mogelijk is. Door bij een ademhalings- en circulatiestilstand zo snel mogelijk te starten met de reanimatie kan men de ademhaling en bloedsomloop tijdelijk overnemen en wordt de kans op overleven verhoogd. Het is dus van groot belang dat reanimatie zo snel mogelijk wordt gestart. (Lees verder)

4 november

Sistrum

Oud-Egyptische muziek

In het Oude Egypte speelden muziek en dans een belangrijke rol. De Egyptenaren beschouwden muziek als een manier om vreugde te bevorderen en om zorgen te vergeten. Bovendien diende muziek om godheden te eren: uit de Egyptische oudheid zijn diverse hymnes bewaard gebleven. Er is in het Oude Egypte geen muziek genoteerd, maar uit het instrumentengebruik is goed te zien dat vooral het ritme een belangrijk onderdeel uit de kunstvorm was. De melodie werd gezongen, terwijl instrumenten als de harp, de fluit en veel percussie het ritme bepaalden. Ook handgeklap was een onderdeel uit de oude muziek. Het sistrum, voorloper van de tamboerijn, was een typisch Egyptisch instrument. (Lees verder)

24 november

Illustratie uit een vroege editie

Moby-Dick

Moby-Dick; of, de Walvis is een roman van de Amerikaanse schrijver Herman Melville, over de maniakale jacht op de witte potvis Moby Dick door de op wraak beluste kapitein Achab van de walvisvaarder Pequod, die in een eerdere confrontatie met het dier zijn been heeft verloren. Deze potvis zou zoveel rampen hebben veroorzaakt voor de walvisvaarders dat het dier uitgroeide tot een mythe. In de twintigste eeuw verwierf Moby-Dick de reputatie een van de belangrijkste Amerikaanse bijdragen aan de literatuur te zijn.

Het verhaal is gebaseerd op Melvilles eigen ervaringen als walvisvaarder op de Acushnet in 1841. Het slot van de roman is gebaseerd op het lot van de Essex, die in 1819 door een walvis tot zinken werd gebracht. Moby Dick zelf is gebaseerd op de beruchte ongrijpbare witte potvis Mocha Dick die in de jaren tussen 1810 en 1840 herhaaldelijk de wateren onveilig maakte. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook